İnternetten yapılan alışverişte tüketici ürünü satın almadan önce inceleyemez. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun bu dengesizliği gidermek için mesafeli sözleşmelere özgü bir koruma tanır: cayma hakkı. Hakkın varlığı çoğu kişi tarafından biliniyor; uygulamada sorun genellikle sürenin ne zaman başladığı ve masrafın kime ait olduğu noktasında çıkıyor.
Sürenin başlangıcı — en çok karıştırılan nokta
Cayma süresi 14 gündür. Ancak bu süre sipariş verildiğinde değil:
- Mal satışlarında malın tüketiciye ya da gösterdiği adresteki üçüncü kişiye teslim edildiği tarihte,
- Hizmet satışlarında sözleşmenin kurulduğu tarihte
başlar.
Ayrı ayrı teslim edilen birden fazla mal sipariş edildiyse, süre son malın teslimiyle işlemeye başlar. Kargonun gecikmesi tüketici aleyhine sonuç doğurmaz; ölçüt elinize geçtiği gündür.
Kritik istisna: satıcı cayma hakkına ilişkin bilgilendirme yükümlülüğünü hiç yerine getirmemişse, 14 günlük süre işlemeye başlamaz ve cayma hakkı önemli ölçüde uzar. Sipariş onay e-postasında cayma hakkına dair hiçbir açıklama yoksa bu ihtimali değerlendirmek gerekir.
Cayma bildirimi nasıl yapılır
Bildirimin süre içinde satıcıya ulaştırılması yeterlidir; gerekçe göstermek ve cezai şart ödemek gerekmez. Bildirim yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı ile yapılabilir: e-posta, satıcının sistemindeki iade formu, SMS.
Uygulamada en sağlam yol e-postadır; hem tarih hem içerik ispatlanabilir. Telefonla yapılan bildirim geçerlidir ama ispatı zordur.
Satıcının sunduğu formu kullanmak zorunlu değildir. Cayma iradesinin açıkça anlaşılması yeterlidir.
İade süreleri ve masraflar
| Kim | Ne yapar | Süre |
|---|---|---|
| Tüketici | Malı satıcıya geri gönderir | Bildirimden itibaren 10 gün |
| Satıcı | Tahsil ettiği toplam bedeli iade eder | Bildirimin ulaşmasından itibaren 14 gün |
Satıcının iade edeceği tutar teslimat masrafları dâhil tahsil ettiği toplam bedeldir.
İade kargo masrafı konusunda kural şudur: satıcı, ön bilgilendirmede iade için anlaşmalı bir taşıyıcı belirtmişse ve tüketici onu kullanmışsa masraf satıcıya aittir. Satıcı iade taşıyıcısını hiç belirtmemişse yine tüketiciden masraf istenemez.
Cayma hakkının bulunmadığı hâller
- Fiyatı borsa veya teşkilatlanmış piyasalarda belirlenen mallar
- Tüketicinin isteği doğrultusunda kişiye özel hazırlanan mallar
- Çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek mallar
- Ambalajı açılmış, hijyen açısından iadesi uygun olmayan ürünler
- Elektronik ortamda anında ifa edilen hizmetler ve anında teslim edilen gayri maddi mallar
Sık karşılaşılan bir yanılgıya değinmek gerekir: ambalajın açılmış olması tek başına cayma hakkını ortadan kaldırmaz. İstisna, hijyen gerekçesiyle iadesi uygun olmayan ürünler içindir. Bir elektronik cihazın kutusunu açıp denemek, cayma hakkını düşürmez; tüketici malın niteliğini anlamak için gereken ölçüde inceleme yapabilir.
Satıcı iadeyi yapmazsa
Süresi içinde iade yapılmazsa başvuru yolu, uyuşmazlığın parasal değerine göre belirlenir:
- Belirli bir parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar için Tüketici Hakem Heyeti — başvuru ücretsizdir ve e-Devlet üzerinden yapılabilir
- Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için Tüketici Mahkemesi
Güncel parasal sınırlar her yıl yeniden belirlendiği için başvurudan önce kontrol edilmelidir. Dava yoluna gidilecekse ödenecek harç konusunda dava harcı hesaplama aracımızdan yaklaşık bir fikir edinebilirsiniz.
Gecikmiş iade tutarına faiz işletilmesi de talep edilebilir; hesabı için faiz hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Ayıplı mal, cayma hakkı ve hakem heyeti başvuruları hakkında ayrıntılı bilgi için tüketici hukuku çalışma alanımıza göz atabilir, dosyanız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
Dosyanızı görüşmek ister misiniz?
Buradaki bilgiler geneldir. Kendi dosyanız için bize ulaşabilirsiniz.